คำถามเกี่ยวกับยา
โดย วันทนีย์ โลหะประกิตกุล
เรื่อง : ด็อกโซรูบิซิน (Doxorubicin)
ยาด็อกโซรูบิซิน(Doxorubicin หรือ Doxorubicin hydrochloride หรือ Doxorubicin HCl หรือ Hydroxydaunorubicin หรือ Hydroxydaunomycin) เป็นยาเคมีบำบัด (Cytotoxic chemotherapy) ถูกจัดอยู่ในกลุ่มยาปฏิชีวนะที่มีฤทธิ์ต้านโรคมะเร็ง และต้านเนื้องอก (Antitumor antibiotics) ใช้รักษาหลายชนิดอย่าง มะเร็งเต้านม มะเร็งนิวโรบลาสโตมา (Neuroblastoma) มะเร็งต่อมน้ำเหลืองฮอดจ์กิน มะเร็งรังไข่ มะเร็งกระเพาะอาหาร มะเร็งกระดูก มะเร็งกระเพาะปัสสาวะ มะเร็งต่อมน้ำเหลือง มะเร็งต่อมไทรอยด์ มะเร็งปอด มะเร็งเม็ดเลือดขาวเอเอ็มแอล (Acute Myeloblastic Leukemia) มะเร็งเม็ดเลือดขาวเอแอลแอล(Acute Lymphoblastic Leukemia) มะเร็งเนื้อเยื่ออ่อน(Soft เนื้องอกวิมส์ (Wilms’ tumor) มะเร็งมัลติเพิลมัยอีโลมา(Multiple myeloma)
- ผลต่อตา: เช่น เยื่อตาอักเสบ บวมรอบตา น้ำตาไหล หนังตาตก กระจกตาอักเสบ ตาพร่า
- ผลต่อการเกิดมะเร็ง: เช่น เสี่ยงต่อการเป็น มะเร็งเม็ดเลือดขาว มะเร็งผิวหนัง เมื่อใช้ยานี้ปริมาณสูงต่อเนื่องเป็นเวลานาน แต่พบโอกาสเกิดมะเร็งจากยานี้ได้น้อยมาก
- ผลต่อระบบกล้ามเนื้อ: เช่น ข้อสันหลังอักเสบยึดติด ปวดข้อ
- ผลต่อสภาพจิตใจ : เช่น รู้สึกสับสน
- ผลต่อระบบทางเดินอาหาร : เช่น คลื่นไส้ อาเจียน กระเพาะอาหารอักเสบ
- ผลต่อระบบประสาท: เช่น มีไข้
- ผลต่อผิวหนัง: เช่น เกิดภาวะผมร่วง แต่เส้นผมสามารถคืนสภาพและงอกใหม่ได้ เล็บมีสีคล้ำหรือเกิดการถอดเล็บ/เล็บหลุด ผิวหนังย่น ปวดบริเวณที่ได้รับการฉีดยา
- ผลต่อหัวใจ: เช่น กรณีที่ได้รับยาด็อกโซรูบิซินสะสมสูงรวม 450-550 มิลลิกรัม/พื้นที่ผิวของร่างกาย 1 ตารางเมตร อาจทำให้เกิดภาวะหัวใจล้มเหลว
- ผลต่อระบบทางเดินปัสสาวะ: เช่น กระเพาะปัสสาวะมีการหดค้าง/บีบตัวหดเกร็งจนส่งผลให้ปวดปัสสาวะตลอดเวลา
- ผลต่อระบบเลือด: เช่น กดไขกระดูก เกล็ดเลือดต่ำ เม็ดเลือดขาวต่ำ โลหิตจาง
- ผลต่อไต: เช่น อาจเกิดภาวะกรวยไตอักเสบ
- ผลต่อระบบทางเดินหายใจ: เช่น อาจมีอาการไอ หายใจขัด/หายใจลำบาก
- ผลต่อระบบภูมิคุ้มกันต้านทานโรค: เช่น ภูมิต้านทานโรคต่ำลงจนติดเชื้อต่างๆ ได้ง่าย
- กรณีใช้ยาด็อกโซรูบิซินร่วมกับการใช้รังสีรักษาในบริเวณทรวงอก ให้ระวังเกิดภาวะโรคปอดอักเสบและโรคหลอดอาหารอักเสบ
- ผู้ป่วยที่ได้รับการทำรังสีรักษาในช่วงทรวงอก/หัวใจ เมื่อได้รับยาด็อกโซรูบิซินจะมีโอกาสเกิดโรคหัวใจตามมาได้
- ห้ามใช้ยานี้กับ สตรีมีครรภ์ สตรีในภาวะให้นมบุตร นอกจากมีคำสั่งแพทย์
- ขณะฉีดยานี้ ต้องระวังการแทงเข็มทะลุออกนอกหลอดเลือด เพราะตัวยานี้สามารถก่อให้เกิดอันตรายกับเนื้อเยื่อที่มีการสัมผัสกับตัวยานี้ได้
- ผู้ป่วยต้องได้รับการประเมินการทำงานของระบบอวัยวะต่างๆ ของร่างกายจากแพทย์เป็นระยะๆ หลังได้รับยาด็อกโซรูบิซิน เช่น การทำงานของหัวใจ ของตับ และของระบบเลือด
- หากมีอาการวิงเวียนหลังจากรับการฉีดยาด็อกโซรูบิซิน ผู้ป่วยต้องหลีกเลี่ยงการขับขี่ยวดยานพาหนะทุกชนิด รวมถึงการทำงานที่เกี่ยวข้องกับเครื่องจักรต่างๆ เพราะจะเกิดอุบัติเหตุได้ง่าย
- ห้ามใช้ยาด็อกโซรูบิซินร่วมกับการฉีด วัคซีนป้องกันโรคฝีดาษ (Smallpox vaccine), วัคซีนป้องกันวัณโรค(BCG) เพราะจะเสี่ยงต่อการติดเชื้อฝีดาษหรือเชื้อวัณโรคจากวัคซีนดังกล่าว เพราะระบบภูมิต้านทานโรคของผู้ป่วยที่ได้รับยาด็อกโซรูบิซินจะอยู่ในภาวะอ่อนแอ
- ห้ามใช้ยาด็อกโซรูบิซินร่วมกับยา Adalimumab, Certolizumab เพราะจะทำให้เกิดความเสี่ยงต่อการติดเชื้อได้อย่างรุนแรง
- ห้ามใช้ยาด็อกโซรูบิซินร่วมกับ ยาClozapine เพราะจะทำให้มีภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำ และหัวใจเต้นผิดปกติตามมา
- ห้ามใช้ยาด็อกโซรูบิซินร่วมกับ ยาDolasetron เพราะจะทำให้เกิดภาวะหัวใจเต้นผิดปกติตามมา