คำถามเกี่ยวกับยา
โดย วันทนีย์ โลหะประกิตกุล
เรื่อง : เจมไซทาบีน (Gemcitabine)
- ใช้รักษาโรคมะเร็งหลายชนิด เช่น มะเร็งตับอ่อน มะเร็งกระเพาะปัสสาวะ มะเร็งรังไข่ มะเร็งเต้านมระยะแพร่กระจาย มะเร็งเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน และ มะเร็งปอดชนิดเซลล์ตัวโต
- ผลต่อระบบทางเดินอาหาร: เช่น คลื่นไส้อาเจียน มีอาการท้องเสียหรืออาจท้องผูก กระเพาะอาหารอักเสบ ช่องปากเป็นแผล
- ผลต่อระบบประสาท: เช่น มีไข้ หนาวสั่น ปวดศีรษะ ง่วงนอน ความรู้สึกสัมผัสเพี้ยน
- ผลต่อผิวหนัง: เช่น มีภาวะผมร่วง ผด ผื่นคัน เหงื่อออกมาก
- ผลต่อระบบเลือด: เช่น มีภาวะโลหิตจาง เกล็ดเลือดต่ำ เม็ดเลือดขาวต่ำ กดไขกระดูก เกิดภาวะ Capillary leak syndrome
- ผลต่อตับ: เช่น ตับอักเสบ เอนไซม์การทำงานของตับในเลือดเพิ่มขึ้น ค่าบิลิรูบินในเลือดสูง ตับวาย
- ผลต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด: เช่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ หัวใจล้มเหลว ความดันโลหิตต่ำ หรืออาจมีความดันโลหิตสูง
- ผลต่อระบบภูมิคุ้มกันต้านทานโรคของร่างกาย: เช่น มีภาวะติดเชื้อได้ง่าย มีอาการคล้ายไข้หวัดใหญ่
- ผลต่อกล้ามเนื้อ: เช่น ปวดหลัง ปวดกล้ามเนื้อ
- ผลต่อไต: เช่น ปัสสาวะมีเลือดปน/ปัสสาวะเป็นเลือด มีโปรตีนในปัสสาวะ ไตวายเฉียบพลัน เกิดภาวะ Hemolytic-uremic syndrome
- ผลต่อระบบทางเดินหายใจ: เช่น หายใจขัด ไอ เยื่อจมูกอักเสบ
- ผลต่อระบบการเผาผลาญพลังงานของร่างกาย: เช่น เบื่ออาหาร
- ห้ามใช้ยานี้กับสตรีมีครรภ์ สตรีในภาวะให้นมบุตร
- กรณีเกิดอาการคล้ายเป็นไข้หวัดใหญ่หลังได้รับยานี้ แพทย์จะแนะนำให้ผู้ป่วยรักษาร่างกายให้อบอุ่นตลอดเวลา และดื่มน้ำวันละ 2–3 ลิตรเพื่อประคับประคองอาการ
- หลีกเลี่ยงการอยู่ในที่มีผู้คนแออัดเพราะจะเสี่ยงต่อการติดโรคต่างๆ และควรล้างมือบ่อยครั้งในแต่ละวัน
- หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายที่เสี่ยงต่อการบาดเจ็บ เพราะสภาพร่างกายขณะได้รับยาชนิดนี้จะมีเกล็ดเลือดต่ำ
- หลีกเลี่ยงการสัมผัสแสงแดดจัดด้วยจะกระตุ้นให้เกิดอาการแพ้ทางผิวหนังมากยิ่งขึ้น
- ป้องกันการตั้งครรภ์สำหรับผู้ป่วยที่เป็นสตรีขณะที่ได้รับยาชนิดนี้
- สำหรับผู้ป่วยบุรุษ การมีเพศสัมพันธ์กับสตรีควรใส่ถุงยางอนามัยชายทุกครั้ง เพื่อป้องกันการส่งผ่านตัวยาเจมไซทาบีนไปกับน้ำอสุจิ
- หากมีอาการข้างเคียงอย่างเช่น คลื่นไส้ อาเจียน ให้รับประทานอาหารในปริมาณน้อยๆ ต่อมื้อ แต่รับประทานให้บ่อยครั้งขึ้น
- ห้ามดื่มเครื่องดื่มประเภทแอลกอฮอล์
- พักผ่อนอย่างเต็มที่เพื่อให้ร่างกายฟื้นสภาพอย่างรวดเร็ว
- หลีกเลี่ยงการใช้ยาเจมไซทาบีนร่วมกับ ยา Bleomycin เพราะเสี่ยงต่อการเกิดพิษกับตับของผู้ป่วย
- หลีกเลี่ยงการใช้ยาเจมไซทาบีนร่วมกับ ยา Warfarin เพราะจะทำให้เกิดภาวะเลือดออกง่ายตามมา
- ห้ามรับการให้วัคซีนใดๆ ขณะได้รับยาเจมไซทาบีน เพราะเสี่ยงต่อการติดเชื้อรุนแรงจากตัววัคซีนเอง
- ห้ามใช้ยาเจมไซทาบีนร่วมกับ ยา Certolizumab เพราะเสี่ยงต่อการติดเชื้ออย่างรุนแรงตามมา