คำถามเกี่ยวกับยา
โดย วันทนีย์ โลหะประกิตกุล
เรื่อง : เพมิเทรกเซด (Pemetrexed)
- ใช้ในการรักษามะเร็งปอดชนิดเซลล์ตัวโต (Non small cell lung cancer)
- รักษาเนื้องอกของเยื่อหุ้มปอด (Pleural Mesothelioma)
- ผลต่อระบบเลือด: เช่น เกิดภาวะ Neutropenia (เม็ดเลือดขาวชนิด Neutrophil ต่ำ), Granulocytopenia (เม็ดเลือดขาวชนิด Granulocyte ต่ำ), Leukopenia (เม็ดเลือดขาวทุกชนิดต่ำ), Hemoglobinemia (มีสารฮีโมโกลบินในพลาสมา), Thrombocytopenia(เกล็ดเลือดต่ำ), มีภาวะโลหิตจางด้วยเม็ดเลือดแดงแตก
- ผลต่อระบบทางเดินอาหาร: เช่น คลื่นไส้ อาเจียน กระเพาะอาหารอักเสบ คออักเสบ ท้องเสียหรือไม่ก็ท้องผูก อาหารไม่ย่อย แสบร้อนกลางอก ลำไส้ใหญ่อักเสบ มีเลือดออกในทางเดินอาหาร เช่น ในลำไส้เล็ก
- ผลต่อระบบประสาท: เช่น เส้นประสาทอักเสบ การรับรสชาติอาหารผิดปกติ มีไข้
- ผลต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด: เช่น หัวใจล้มเหลว เกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด เลือดไปเลี้ยงปลายมือเท้าไม่เพียงพอ หัวใจเต้นผิดจังหวะ หัวใจเต้นเร็ว
- ผลต่อตับ: เช่น เอนไซม์การทำงานของตับในเลือดสูงขึ้น ตับอักเสบ
- ผลต่อไต: เช่น ค่าครีเอตินิน (Creatinine) ในเลือดเพิ่มขึ้น เกิดภาวะไตวาย
- ผลต่อผิวหนัง: เช่น เกิดผื่นคัน ผมร่วง ลมพิษ Stevens-Johnson syndrome
- ผลต่อระบบเผาผลาญพลังงานของร่างกาย: เช่น ร่างกายอยู่ในภาวะขาดน้ำ
- ผลต่อตา: เช่น เยื่อตาอักเสบ
- ผลต่อสภาพจิตใจ: เช่น ซึม
- ผลต่อระบบทางเดินหายใจ: เช่น ปอดอักเสบ
- ผลต่อระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย: เช่น ติดเชื้อในกระแสเลือด
- ห้ามใช้กับผู้ที่มีค่า Creatinine clearance น้อยกว่า 45 มิลลิลิตร/นาที
- ห้ามใช้ยานี้กับผู้ที่มีเม็ดเลือดขาวชนิดนิวโทรฟิลต่ำกว่า 1,500 เซลล์/ลูกบาศก์มิลลิเมตร หรือมีจำนวนเกล็ดเลือดต่ำกว่า 100,000 เซลล์/ลูกบาศก์มิลลิเมตร
- ห้ามใช้ยานี้กับสตรีมีครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร และเด็ก โดยไม่มีคำสั่งจากแพทย์
- ห้ามใช้ร่วมกับวัคซีนชนิดต่างๆ เพราะอาจทำให้ผู้ป่วยมีการติดเชื้อจากวัคซีนเหล่านั้น
- ห้ามผู้ป่วยใช้ยาเพมิเทรกเซดร่วมกับยาอื่นๆ โดยไม่มีคำสั่งจากแพทย์
- ระวังการใช้ยาเพมิเทรกเซดร่วมกับยาที่ถูกขับทิ้งโดยไต เช่น กลุ่มยา NSAIDs เพราะจะส่งผลกระทบต่อการทำหน้าที่ของไตจนอาจทำให้เกิดไตวาย
- มาโรงพยาบาลตามแพทย์นัด เพื่อรับการตรวจร่างกายจากแพทย์เพื่อดูความก้าวหน้าของการรักษา รวมถึงการตรวจความสมบูรณ์ของระบบเลือด การทำงานของไต ว่าเหมาะสมต่อการฉีดยานี้ในครั้งต่อไปหรือไม่
- ปฏิบัติตัวตามคำแนะนำของ แพทย์ พยาบาล เภสัชกร อย่างเคร่งครัด เช่น การพักผ่อน การรับประทานอาหาร รวมถึงการใช้ยาบำรุงเลือดตามที่แพทย์แนะนำ และมารับยากรดโฟลิก หรือการฉีดวิตามิน บี12 ตามที่แพทย์นัดหมายทุกครั้ง
- ระหว่างที่ได้รับยาเพมิเทรกเซด ห้ามผู้ป่วยฉีดวัคซีนชนิดต่างๆ เช่น วัคซีนหัด วัคซีนหัดเยอรมัน วัคซีนบีซีจี วัคซีนงูสวัด วัคซีนฝีดาษ เพราะจะเกิดความเสี่ยงของการติดเชื้อจากตัววัคซีนเอง รวมถึงการกระตุ้นภูมิคุ้มกันของร่างกายจากวัคซีนมีโอกาสล้มเหลวสูง
- ห้ามใช้ยาเพมิเทรกเซดร่วมกับยาบำบัดโรคข้อรูมาตอยด์ อย่างเช่นยา Golimumab, Infliximab เพราะจะก่อให้เกิดภาวะติดเชื้อต่อร่างกายได้ง่ายมากยิ่งขึ้น
- หลีกเลี่ยงการใช้ยาเพมิเทรกเซดร่วมกับยากลุ่ม NSAIDs อย่างเช่นยา Ibuprofen, Ketoprofen, เพราะยา NSAID ส่งผลต่อการทำงานของไตในการกำจัดยาเพมิเทรกเซดออกจากร่างกายได้น้อยลง ผลที่ตามมาจะทำให้ผู้ป่วยได้รับอาการข้างเคียงของยาเพมิเทรกเซดมากขึ้น เช่น เกิดไข้ ปวดตามร่างกาย มีอาการคล้ายเป็นไข้หวัดใหญ่ ปากเป็นแผล เป็นต้น และอาจเกิดไตวายได้
- ห้ามใช้ยาเพมิเทรกเซดร่วมกับยา Lithium เพราะจะทำให้ระดับยาเพมิเทรกเซดในเลือดเพิ่มขึ้นจนส่งผลให้ผู้ป่วยมีอาการ โลหิตจาง เลือดออกง่าย เกิดการติดเชื้อหรือเส้นประสาทถูกทำลายตามมา