คำถามเกี่ยวกับยา
โดย วันทนีย์ โลหะประกิตกุล
เรื่อง : เอเวอโรลิมัส (Everolimus)
- ใช้ป้องกันปฏิกิริยาที่ร่างกายปฏิเสธอวัยวะที่ปลูกถ่าย (Organ rejection) เช่น ตับ ไต หรือ หัวใจ โดยใช้ร่วมกับยากดภูมิต้านทานชนิดอื่นๆ อีก 2 ชนิดเช่น Cyclosporine, Tacrolimus และ Corticosteroid
- ใช้ในการรักษาโรคมะเร็งหลายชนิดเช่น มะเร็งเต้านม, มะเร็งตับอ่อนชนิด Pancreatic neuroendocrine tumors (PNET), เนื้องอกที่ไตชนิด Renal angiomyolipoma, มะเร็งไต, โรคเนื้องอกสมองชนิด Subependymal giant cell astrocytoma (SEGA), มะเร็งลำไส้ใหญ่ชนิด Carcinoid tumor
ผลไม่พึงประสงค์ของยาเอเวอโรลิมัสที่พบได้บ่อยเช่น ปวดท้อง ท้อง เสียหรือท้องผูก ความดันโลหิตสูง คลื่นไส้อาเจียน มีแผลในปาก และอาจมีผลต่อการหายของแผล /แผลหายช้า เม็ดเลือดขาวต่ำซึ่งนำไปสู่การติดเชื้อได้ง่ายทั้งเชื้อไวรัส เชื้อแบคทีเรีย และเชื้อรา ภาวะ/โรคไขมันในเลือดสูงทั้งค่าคลอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์
- ผู้ป่วยที่ได้รับยาเอเวอโรลิมัสอาจมีภาวะไขมันในเลือดสูงทั้งไขมันชนิดคลอเลสเตอรอลและชนิดไตรกลีเซอไรด์
- ยาเอเวอโรลิมัสสามารถทำให้เกิดความเป็นพิษต่อไตได้โดยเฉพาะถ้าใช้ยาในขนาดสูง
- ยาเอเวอโรลิมัสมีผลทำให้แผลเกิดการสมานของแผลลดลง/แผลติดช้าจึงอาจมีผลต่อการฟื้นฟูของแผลในผู้ป่วยที่กำลังใช้ยานี้อยู่
- การใช้ยาเอเวอโรลิมัสระหว่างตั้งครรภ์รวมถึงช่วงให้นมบุตรอาจมีผลพิษต่อทารกได้
- ยาเอเวอโรลิมัสสามารถเกิดปฏิกิริยาระหว่างยากับยาอื่นได้หลายชนิดดังนั้นการติดตามระดับยาในเลือดโดยแพทย์จึงมีความจำเป็น
- เมื่อมีการใช้ยาเอเวอโรลิมัสร่วมกับยาดังต่อไปนี้ส่งผลเพิ่มระดับยาเอเวอโรลิมัสในเลือดได้เช่น
- กลุ่มยาลดความดันโลหิต เช่น Verapamil
- กลุ่มยาต้านเชื้อราเช่น Clotrimazole, Fluconazole, Itraconazole, Ketoconaozle, Voriconazole
- ยาต้านเชื้อไวรัสเอชไอวีกลุ่มโปรติเอส อินฮิบิเตอร์ (Protease inhibitors) เช่น Lopinavir, Ritonavir
- ยาปฏิชีวนะกลุ่มแมคโคไลด์/Macrolide เช่น Clarithromycin, Erythromycin
- ยากระตุ้นการเคลื่อนไหวของกระเพาะอาหารและลำไส้ เช่น Cisapide, Metoclopramide
- ยาชนิดอื่นๆ เช่น Danazol: ยาฮอร์โมนรักษาเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่, Omeprazole: ยายับยั้งการหลั่งกรดในกระเพาะอาหาร, Lansoprazole: ยายับยั้งการหลั่งกรดในกระเพาะอาหาร
- หลีกเลี่ยงการใช้ยาเอเวอโรลิมัสคู่กับยาลดความดันโลหิตกลุ่ม ACEI (Angiotensin converting enzyme inhibitor) เช่น Enalapril, Captopril, Lisino pril, Ramipril เนื่องจากจะเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดภาวะแองจิโออีดีมา (Angioedema ซึ่งจะแสดงอาการคือ ปากบวม ตาบวม หน้าบวม และอาจเกิดการบวมในเยื่อบุระบบทางเดินอาหาร และระบบทางเดินหายใจซึ่งทำให้เกิดการอุดกั้นของทางเดินหายใจซึ่งอาจจะอันตรายถึงชีวิต/ตาย)
- เมื่อมีการใช้ยาเอเวอโรลิมัสร่วมกับยาดังต่อไปนี้จะส่งผลลดระดับยาเอเวอโรลิมัสในเลือดได้ เช่น
- ยากันชักเช่น Phenobarbital, Carbamazepine, Phenytoin
- ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย/ยาต้านวัณโรคเช่น Rifampicin, Rifambutin
- ยาชนิดอื่นๆ เช่น Caspofungin: ยาฆ่าเชื้อรา, Tacrolimus: ยากดภูมิต้านทาน, Sirolimus: ยากดภูมิต้านทาน และสมุนไพร St. John's wort: สมุนไพรคลายเครียด
- ผู้ป่วยที่กำลังรับเอเวอโรลิมัสอยู่ไม่ควรรับวัคซีนที่ยังมีชีวิต เช่น วัคซีนหัด-หัดเยอรมัน-คางทูม วัคซีนอีสุกอีใส วัคซีนโปลิโอชนิดกิน วัคซีนไวรัสโรตา และวัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูก เป็นต้น เนื่องจากผู้ป่วยมีภูมิคุ้มกันฯต่ำ การฉีดวัคซีนอาจได้ผลการกระตุ้นภูมิคุ้มกันน้อยลงและอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดการติดเชื้อจากวัคซีนชนิดเชื้อเป็นนั้นๆ ได้